VINAGRI.News - Xuất khẩu nhân điều Việt Nam tiếp tục tăng trưởng, với kim ngạch năm 2025 đạt kỷ lục 5,43 tỷ USD và giá trị xuất khẩu bình quân trong 9 tháng đầu năm 2026 cũng tăng lên đến khoảng 7.016 USD/tấn. Tuy nhiên, ngành điều đang đối mặt nghịch lý khi giá nguyên liệu thô tăng nhanh, nguồn cung nhập khẩu chịu sức ép và giá bán nhân điều chưa tăng tương xứng. Với khoảng 85% nguyên liệu phải nhập khẩu, triển vọng dài hạn phụ thuộc không chỉ vào sản lượng xuất khẩu mà còn vào khả năng kiểm soát chi phí, phát triển vùng nguyên liệu và nâng cao giá trị gia tăng.
Hạt điều mang về kim ngạch xuất khẩu xấp xỉ 6 tỉ USD nhưng nhập khẩu nguyên liệu cũng gần bằng con số đó. Ảnh: Quang Thuần/ Báo Thanh Niên
Tóm lược:
> Kim ngạch xuất khẩu nhân điều năm 2025 đạt kỷ lục 5,43 tỷ USD.
> Trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 594.412 tấn, thu gần 4,19 tỷ USD.
> Khoảng 85% nguyên liệu điều thô phải nhập khẩu, khiến doanh nghiệp dễ chịu tác động từ giá và nguồn cung quốc tế.
> Chế biến sâu, phát triển thương hiệu và mở rộng vùng nguyên liệu là những hướng đi quan trọng để cải thiện lợi nhuận.
Xuất khẩu tăng trưởng mạnh, giá bán trở thành động lực chính
Trong giai đoạn 2021 - 2026, ngành điều Việt Nam trải qua nhiều chu kỳ biến động, từ suy giảm sản lượng và giá trị xuất khẩu đến phục hồi và liên tiếp thiết lập các cột mốc mới. Dù quy mô thương mại ngày càng mở rộng, hiệu quả kinh doanh vẫn chịu sức ép từ chi phí nguyên liệu và biên lợi nhuận thu hẹp.
Năm 2021, Việt Nam xuất khẩu 609.259 tấn nhân điều, thu về 3,75 tỷ USD. Đến năm 2025, lượng xuất khẩu tăng lên 797.739 tấn, trong khi kim ngạch đạt kỷ lục 5,43 tỷ USD. So với năm 2021, sản lượng tăng gần 31%, còn giá trị xuất khẩu tăng gần 45%, cho thấy giá bán bình quân đóng góp đáng kể vào tăng trưởng doanh thu.
Tuy nhiên, quá trình phục hồi không diễn ra liên tục. Năm 2022, xuất khẩu giảm mạnh xuống 519.029 tấn, tương ứng 3,02 tỷ USD, khiến kim ngạch giảm gần 20% so với năm trước. Giá xuất khẩu bình quân cũng hạ từ 6.111 USD/tấn xuống 5.809 USD/tấn.
Năm 2023, sản lượng phục hồi lên 645.316 tấn, tăng hơn 24% so với năm 2022. Dù vậy, kim ngạch chỉ đạt 3,58 tỷ USD, vẫn thấp hơn mức năm 2021. Giá xuất khẩu bình quân tiếp tục giảm xuống 5.566 USD/tấn, mức thấp nhất trong chuỗi số liệu sáu năm được đề cập.
Đà phục hồi rõ nét hơn trong năm 2024. Việt Nam xuất khẩu 765.368 tấn nhân điều, đạt 4,6 tỷ USD, tăng hơn 28% so với năm 2023. Giá xuất khẩu bình quân tăng trở lại, lên gần 6.000 USD/tấn, chấm dứt hai năm suy giảm liên tiếp.
Năm 2025, lượng xuất khẩu tăng khoảng 4,2%, nhưng kim ngạch tăng tới 18,1%, lên 5,43 tỷ USD. Giá xuất khẩu bình quân đạt 6.818 USD/tấn, cao hơn gần 14% so với năm trước.
Diễn biến này cho thấy động lực tăng trưởng đang dịch chuyển. Nếu trước đây việc gia tăng sản lượng là yếu tố quan trọng giúp mở rộng kim ngạch, thì trong giai đoạn gần đây, giá bán bình quân ngày càng đóng vai trò lớn hơn.
Chín tháng đầu năm 2026: Giá xuất khẩu đạt mức cao nhất trong chuỗi thống kê
Xu hướng tăng giá tiếp tục thể hiện trong chín tháng đầu năm 2026. Việt Nam xuất khẩu 594.412 tấn nhân điều, thu về gần 4,19 tỷ USD, với giá xuất khẩu bình quân khoảng 7.016 USD/tấn. Đây là mức cao nhất trong chuỗi số liệu được cung cấp.
Nếu duy trì mức kim ngạch xuất khẩu bình quân khoảng 465,6 triệu USD/tháng như trong 9 tháng đầu năm, xuất khẩu nhân điều Việt Nam cả năm 2026 có thể đạt khoảng 5,59 tỷ USD, vượt mức kỷ lục 5,43 tỷ USD của năm 2025. Tuy nhiên, đây là ước tính dựa trên tốc độ xuất khẩu hiện tại.
Dù triển vọng doanh thu tích cực, các doanh nghiệp trong ngành cho biết giá nguyên liệu điều thô tăng chưa được phản ánh tương xứng vào giá bán nhân điều xuất khẩu. Điều này khiến lợi nhuận bị thu hẹp ngay cả khi kim ngạch tiếp tục tăng.
Ông Vũ Thái Sơn, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Long Sơn, Chủ tịch Hội Điều Đồng Nai, cho biết Việt Nam hiện chiếm khoảng 70% sản lượng xuất khẩu nhân điều toàn cầu. Vị thế này tạo cho ngành điều Việt Nam ảnh hưởng đáng kể đối với thị trường, nhưng không đồng nghĩa doanh nghiệp trong nước hoàn toàn chủ động trong việc định giá.
Theo ông Sơn, giá nhân điều có tăng nhưng mức tăng chưa đủ bù đắp chi phí nguyên liệu, khiến biên lợi nhuận duy trì ở mức thấp. Một số doanh nghiệp thậm chí thua lỗ khi phải mua điều thô với giá cao nhưng không thể bán nhân điều ở mức tương ứng.
Kim ngạch nhập khẩu điều thô 9 tháng đã cao hơn kim ngạch xuất khẩu. Dù con số cuối năm sẽ có sự thay đổi nhưng khó có thể đạt tỉ lệ xuất siêu hiệu quả cao. Ảnh: Quang Thuần/ Báo Thanh Niên
Phụ thuộc nhập khẩu khiến chi phí nguyên liệu trở thành rủi ro lớn
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam, nguồn nguyên liệu trồng trong nước hiện chỉ đáp ứng khoảng 15% nhu cầu, trong khi 85% còn lại phải nhập khẩu từ châu Phi, Campuchia và Indonesia.
Sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung bên ngoài khiến ngành chế biến điều trong nước dễ bị ảnh hưởng bởi biến động sản lượng, chính sách thương mại và giá nguyên liệu tại các quốc gia cung cấp.
Trong những năm gần đây, các nước châu Phi đẩy mạnh chế biến điều tại chỗ, khiến lượng điều thô xuất khẩu sang Việt Nam không còn dồi dào như trước. Các doanh nghiệp Việt Nam vì vậy phải cạnh tranh gay gắt hơn để bảo đảm nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất, qua đó tạo thêm áp lực tăng giá đầu vào.
Campuchia cũng là nguồn cung quan trọng. Theo thông tin từ báo Thanh Niên, lượng điều thô Campuchia xuất sang Việt Nam trong năm 2026 ước khoảng 1,1 triệu tấn. Nếu nước này áp dụng chính sách hạn chế xuất khẩu điều thô và ưu tiên chế biến trong nước, khả năng tiếp cận nguyên liệu của các nhà máy Việt Nam có thể trở nên khó khăn hơn.
Trong khi đó, lượng điều thô nhập khẩu của Việt Nam lên tới khoảng 3 triệu tấn mỗi năm. Quy mô nhập khẩu này cho thấy hoạt động chế biến trong nước phụ thuộc đáng kể vào diễn biến cung cầu và giá cả trên thị trường quốc tế.
Theo thống kê, giá nhập khẩu điều thô bình quân tăng mạnh trong giai đoạn 2024 - 2026. Tuy nhiên, giá xuất khẩu nhân điều dù đi lên vẫn chưa tăng tương ứng. Khoảng cách giữa tốc độ tăng chi phí đầu vào và giá bán đầu ra đang đặt ra nguy cơ tiếp tục thu hẹp biên lợi nhuận, đặc biệt đối với những doanh nghiệp chưa kiểm soát hiệu quả hoạt động thu mua và tồn kho.
Giá nguyên liệu tăng làm gia tăng áp lực vốn và rủi ro tồn kho
Bên cạnh biên lợi nhuận, chi phí vốn cũng là thách thức đáng kể đối với các doanh nghiệp chế biến điều.
Khi giá điều thô tăng, doanh nghiệp phải sử dụng nhiều vốn lưu động hơn để duy trì cùng một lượng nguyên liệu tồn kho. Trong khi đó, quá trình chế biến, lưu kho và xuất khẩu cần thời gian, khiến doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro biến động giá trong suốt chu kỳ kinh doanh.
Nếu giá thị trường đảo chiều sau khi doanh nghiệp đã mua nguyên liệu ở mức cao, giá trị hàng tồn kho và biên lợi nhuận có thể chịu ảnh hưởng đáng kể. Rủi ro này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giá nguyên liệu tăng nhanh nhưng khả năng điều chỉnh giá bán thành phẩm có thể bị giới hạn bởi cạnh tranh và sức mua của khách hàng.
Vì vậy, tăng trưởng kim ngạch không nhất thiết đồng nghĩa với hiệu quả kinh doanh được cải thiện. Khả năng quản trị vốn lưu động, thời điểm thu mua, tồn kho và hợp đồng xuất khẩu sẽ có vai trò ngày càng quan trọng đối với lợi nhuận của doanh nghiệp.
Chế biến sâu và xây dựng thương hiệu để gia tăng giá trị
Một thách thức khác nằm ở cơ cấu sản phẩm. Nhân điều xuất khẩu mang lại nguồn ngoại tệ lớn, nhưng để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước, ngành cần phát triển thêm các sản phẩm chế biến sâu.
Những hướng phát triển tiềm năng bao gồm điều rang, điều tẩm vị, thực phẩm đóng gói, sản phẩm dinh dưỡng và các mặt hàng mang thương hiệu Việt Nam. Các sản phẩm này có thể giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường tiêu dùng, tạo sự khác biệt và giảm mức độ phụ thuộc vào việc cạnh tranh chủ yếu bằng giá bán nhân điều.
Theo định hướng được lãnh đạo Hiệp hội Điều Việt Nam nêu ra, doanh nghiệp cần chuyển từ cạnh tranh dựa trên năng lực chế biến và giá bán sang tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối, xây dựng thương hiệu và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng.
Đây là bước chuyển quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng. Khi tham gia sâu hơn vào các khâu phân phối và phát triển thương hiệu, doanh nghiệp có thêm cơ hội chủ động về sản phẩm, thị trường mục tiêu và cách tiếp cận khách hàng, thay vì chỉ tập trung vào gia công, chế biến và xuất khẩu nguyên liệu đã sơ chế.
Phát triển vùng nguyên liệu trong nước vẫn là ưu tiên dài hạn
Giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu là một hướng đi quan trọng khác. Việc phát triển vùng trồng điều trong nước cần gắn với nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng hạt và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân.
Nếu vùng nguyên liệu trong nước được củng cố, ngành có thể giảm bớt mức độ phụ thuộc vào biến động nguồn cung quốc tế. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích và nâng cao sản lượng cần đi cùng các giải pháp cải thiện năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế để bảo đảm tính bền vững.
Trong ngắn hạn, doanh nghiệp vẫn phải cạnh tranh để mua đủ nguyên liệu từ các thị trường cung cấp chủ chốt. Về dài hạn, kết hợp nguồn nguyên liệu trong nước với chiến lược nhập khẩu đa dạng, quản trị chi phí và phát triển sản phẩm chế biến sâu sẽ là những yếu tố quan trọng để tăng khả năng chống chịu của toàn ngành.
Triển vọng: Từ tăng trưởng kim ngạch sang tối ưu hóa giá trị
Sau nhiều năm mở rộng năng lực sản xuất, chế biến và thương mại, ngành điều Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Những kỷ lục xuất khẩu cho thấy năng lực của ngành đã được nâng lên đáng kể, nhưng hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí nguyên liệu, sử dụng vốn và cải thiện giá trị gia tăng.
Trong thời gian tới, ba vấn đề cần được theo dõi là diễn biến giá điều thô nhập khẩu, khả năng tiếp cận nguồn cung từ châu Phi và Campuchia, cùng mức độ cải thiện giá bán nhân điều so với chi phí đầu vào. Song song với đó là tiến độ phát triển các sản phẩm chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh phân phối trực tiếp.
Kim ngạch xuất khẩu năm 2026 có khả năng vượt kỷ lục năm trước nếu tốc độ hiện tại được duy trì. Tuy nhiên, để tăng trưởng doanh thu chuyển hóa thành lợi nhuận bền vững, ngành điều cần giải quyết bài toán cốt lõi: giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước thông qua quản trị chi phí, phát triển nguyên liệu và nâng cấp chuỗi giá trị.
NPK/ Vinagri.News (Báo Thanh Niên)
Link bài viết gốc: https://thanhnien.vn/xuat-khau-nhieu-nhat-the-gioi-vi-sao-nganh-dieu-viet-nam-van-bi-ep-gia-185261026155323154.htm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét