VINAGRI.News - Biến đổi khí hậu với những diễn biến thời tiết ngày càng khó lường đang đe dọa năng suất và chất lượng cà phê Robusta tại Việt Nam. Tại Gia Lai, mưa kéo dài trong niên vụ 2026 khiến nhiều vùng trồng ghi nhận sản lượng giảm gần 20%, chất lượng hạt suy giảm. Ngành cà phê cần đẩy mạnh các giải pháp quản lý nước, cải thiện sức khỏe đất, đổi mới kỹ thuật canh tác và tăng cường liên kết chuỗi để nâng cao khả năng chống chịu.
Tóm lược:
> Thời tiết cực đoan, từ khô hạn kéo dài đến mưa dầm bất thường, đang tác động ngày càng rõ rệt đến các vùng trồng cà phê Robusta.
> Tại Gia Lai, nhiều nông hộ dự kiến giảm gần 20% sản lượng trong niên vụ 2026 do mưa kéo dài, sâu bệnh và trái non phát triển kém.
> Giải pháp thích ứng cần tập trung vào giống phù hợp, quản lý nước, cải tạo đất, giám sát sâu bệnh và tăng cường liên kết sản xuất.
> Gia Lai hiện có gần 109.000 ha cà phê, đặt mục tiêu phát triển thêm 35.500 ha vùng nguyên liệu gắn với chuỗi liên kết chế biến sâu đến năm 2030.
Thời tiết bất thường đe dọa năng suất và chất lượng cà phê
Biến đổi khí hậu đang tạo ra thách thức ngày càng lớn đối với ngành cà phê Việt Nam, đặc biệt tại các vùng sản xuất Robusta trọng điểm ở Tây Nguyên. Không chỉ tình trạng nắng nóng, thiếu nước tưới trong mùa khô, những đợt mưa kéo dài và lượng mưa vượt mức thông thường cũng đang gây thiệt hại đáng kể cho cây trồng.
Thực tế tại Gia Lai trong niên vụ 2026 cho thấy thời tiết cực đoan đang đặt người trồng cà phê trước tình thế khó khăn: dù khô hạn hay dư thừa nước, sản xuất đều có nguy cơ suy giảm năng suất và chất lượng.
Theo chia sẻ của một nông dân có 30 năm kinh nghiệm trồng cà phê tại khu vực Hà Bầu, xã Biển Hồ, những thay đổi về thời tiết đã thể hiện rõ từ khoảng năm 2018 và có xu hướng lặp lại qua các năm. Quy luật phân bố giữa mùa mưa và mùa khô ngày càng thiếu ổn định, với những năm khô hạn kéo dài, thiếu nước tưới, xen kẽ các mùa mưa có lượng nước lớn và thời gian mưa bất thường.
Trong niên vụ 2026, khu vực này ghi nhận một đợt mưa liên tục hơn 2 tháng, khiến cây cà phê gặp bất lợi ngay trong giai đoạn phát triển trái non. Tình trạng mưa dầm kéo dài làm trái bị chai, hạt phát triển kém và kích thước nhỏ hơn bình thường.
Chất lượng cà phê thu hoạch đợt đầu vụ vì thế suy giảm, phần lớn hạt không đạt quy cách sàng 1 mà chuyển xuống sàng 2 và sàng 3. Năng suất ước tính thấp hơn khoảng 20% so với vụ trước, trong khi chất lượng giảm cũng ảnh hưởng bất lợi đến giá bán của nông dân.
Tình trạng tương tự được ghi nhận tại xã Ia Hrung, Gia Lai. Một hộ trồng cà phê với diện tích 3 ha cho biết sản lượng quả tươi năm 2025 đạt khoảng 60 tấn, nhưng niên vụ 2026 dự kiến chưa đến 50 tấn, tương đương mức giảm gần 20%.
Nguyên nhân chủ yếu là mưa kéo dài tạo điều kiện cho các bệnh hại phát triển, trong đó có bệnh nấm, rệp sáp và thán thư. Trái non bị rụng nhiều, trong khi việc phòng trừ sâu bệnh gặp khó khăn do thuốc bảo vệ thực vật dễ bị nước mưa rửa trôi, làm giảm hiệu quả xử lý.
Những diễn biến này cho thấy rủi ro khí hậu không chỉ tác động đến tổng sản lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến kích cỡ, chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thương mại của hạt cà phê.
Doanh nghiệp đối mặt nguy cơ thiếu nguyên liệu và chất lượng không đồng đều
Tác động của thời tiết cực đoan đang vượt ra ngoài phạm vi từng nông hộ, trở thành vấn đề đối với toàn bộ chuỗi sản xuất và kinh doanh cà phê.
Theo ông Lê Văn Thanh, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Ia Mơ Nông, xã Ia Ly, những biến động khó lường của thời tiết đang khiến hoạt động sản xuất ngày càng thiếu ổn định, đồng thời gây sức ép lên cả năng suất lẫn chất lượng sản phẩm.
Hợp tác xã hiện có gần 300 thành viên, quản lý diện tích canh tác khoảng 330 ha cà phê. Trước những rủi ro ngày càng lớn, nhu cầu cấp thiết của các thành viên là được tiếp cận kỹ thuật canh tác phù hợp hơn, đặc biệt trong khâu bón phân, quản lý dinh dưỡng và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nafoods Group, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu cà phê nhân xanh, cà phê rang xay tại Tây Nguyên, nhận định biến đổi khí hậu đã trở thành rủi ro hiện hữu đối với ngành hàng.
Đối với các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, hệ quả không chỉ nằm ở nguy cơ thiếu hụt nguồn nguyên liệu. Sự biến động về chất lượng, chi phí thu mua tăng và khó khăn trong việc bảo đảm tiến độ giao hàng cũng là những vấn đề đáng quan tâm.
Việt Nam hiện giữ vai trò quan trọng trong nguồn cung Robusta toàn cầu. Vì vậy, những biến động thời tiết tại các vùng sản xuất lớn trong nước cũng như tại các quốc gia xuất khẩu khác có thể ảnh hưởng đến sản lượng cung ứng, thời điểm thu hoạch và diễn biến giá trên thị trường quốc tế.
Khi nguồn cung chịu tác động đồng thời từ hạn hán, mưa bất thường và nhiệt độ cực đoan, thị trường cà phê có thể đối mặt với những biến động khó dự báo hơn. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường khả năng chống chịu ngay từ vùng nguyên liệu, thay vì chỉ tập trung xử lý rủi ro khi sản lượng đã suy giảm.
Năm nhóm giải pháp nâng cao khả năng chống chịu của vùng cà phê
Để thích ứng với biến đổi khí hậu, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ lựa chọn giống, quản lý tài nguyên đến tổ chức sản xuất và tiêu thụ.
Thứ nhất, lựa chọn giống cà phê phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng, có khả năng thích ứng tốt hơn trước biến động nhiệt độ và lượng mưa.
Thứ hai, cải thiện phương thức quản lý nguồn nước theo hướng tiết kiệm, chủ động tích trữ và sử dụng nước tưới hiệu quả, đồng thời có biện pháp thoát nước phù hợp trong những giai đoạn mưa lớn kéo dài.
Thứ ba, chú trọng cải tạo sức khỏe đất, tăng cường che phủ và đa dạng hóa hệ thống canh tác. Đây là những yếu tố quan trọng giúp duy trì độ phì nhiêu, cải thiện khả năng giữ ẩm và nâng cao sức chống chịu của vườn cây trước các điều kiện thời tiết bất lợi.
Thứ tư, tăng cường giám sát sâu bệnh và diễn biến thời tiết dựa trên dữ liệu, qua đó giúp nông dân chủ động hơn trong việc xác định thời điểm chăm sóc, bón phân và phòng trừ dịch hại.
Thứ năm, củng cố liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, nâng cao chất lượng nguyên liệu và ổn định đầu ra.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, ngành cà phê Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ lợi thế sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững. Quá trình này phải được xây dựng từ nền tảng sản xuất của nông dân, kết hợp với ứng dụng khoa học công nghệ và sự tham gia có trách nhiệm của các thành phần trong chuỗi giá trị.
Gia Lai phát triển vùng nguyên liệu cà phê gắn với chuỗi liên kết
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai, địa phương hiện có gần 109.000 ha cà phê, phần lớn là các giống Robusta. Năm 2025, sản lượng cà phê của tỉnh đạt hơn 341.000 tấn.
Nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường, ngành nông nghiệp địa phương đang khuyến khích phát triển các mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ. Đến nay, diện tích cà phê tham gia các chuỗi liên kết đã đạt 45.530 ha.
Tuy nhiên, ngành cà phê Gia Lai vẫn đối mặt với một số hạn chế mang tính cơ cấu. Hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào các hộ nhỏ lẻ, chất lượng nguyên liệu chưa đồng đều và liên kết giữa sản xuất với tiêu thụ chưa thực sự bền vững.
Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Điều này đòi hỏi vùng nguyên liệu phải được tổ chức lại theo hướng chuyên nghiệp, đồng nhất và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế.
Đến năm 2030, Gia Lai đặt mục tiêu phát triển thêm 35.500 ha cà phê vào các vùng nguyên liệu gắn với chuỗi liên kết chế biến sâu. Địa phương cũng định hướng mở rộng ứng dụng công nghệ cao, thực hành sản xuất theo các tiêu chuẩn nông nghiệp tốt (GAP), hữu cơ, 4C và Rainforest Alliance.
Song song với đó là các chương trình tái canh, sử dụng giống mới, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước và phát triển cà phê đặc sản nhằm cải thiện năng suất, chất lượng cũng như giá trị thương mại.
Trong bối cảnh thời tiết ngày càng khó dự báo, khả năng thích ứng sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành cà phê Việt Nam. Đối với Robusta, việc bảo vệ năng suất không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm canh tác truyền thống mà cần được hỗ trợ bởi khoa học kỹ thuật, quản lý tài nguyên hiệu quả và mô hình liên kết chuỗi bền vững. Đây cũng là nền tảng để các vùng trồng chủ lực duy trì chất lượng nguyên liệu, ổn định nguồn cung và nâng cao vị thế trên thị trường cà phê thế giới.
NPK/Vinagri.News (Báo Tuổi Trẻ)
Link bài viết gốc: https://tuoitre.vn/ca-phe-robusta-mong-manh-truoc-thoi-tiet-cuc-doan-lam-sao-thich-ung-100261102093401043.htm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét