Mùa vải thiều vắng lặng

VINAGRI News - Năm nay, nhiều vườn vải vắng lặng. Không ít chủ vườn đứng lặng nhìn cây bởi muốn chăm cũng chẳng còn mấy quả để chăm.

Có lá mà chẳng ra hoa, thấy hoa mà không đậu quả

Sau 4 năm liên tiếp được mùa, những triền đồi vải ở vùng đất Lục Ngạn (tỉnh Bắc Giang cũ) trứ danh năm nay mang vẻ khác lạ. Vẫn là màu xanh trải ngút ngàn trên các sườn đồi, vẫn là những tán cây sum suê phủ kín lối đi quanh co, nhưng giữa màu xanh mướt mắt ấy lại thiếu vắng sắc đỏ quen thuộc của những chùm vải báo mùa no ấm. Nhiều khu vườn chỉ thấy lá ken dày mà không thấy quả.

Tại Bắc Giang (cũ), vải chín sớm dự kiến sẽ bắt đầu thu hoạch từ ngày 25/5, vải chính vụ từ ngày 10/6. Ảnh: Trung Hiếu.

Cơn mưa đầu mùa vừa dứt, hơi đất còn ngai ngái bốc lên từ những con đường đỏ quạch dẫn vào vườn. Không gian im ắng đến lạ. Những ngày này mọi năm, người dân đã tất bật tỉa cành, chống đỡ, bao quả, ngóng thương lái và chuẩn bị cho mùa thu hái rộn ràng. Còn năm nay, nhiều khu vườn vắng lặng, chỉ nghe tiếng nước nhỏ từ tán lá sau mưa. Không ít chủ vườn đứng lặng nhìn cây bởi muốn chăm cũng chẳng còn mấy quả để chăm.

Ông Đặng Văn Tặng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Ninh không giấu được sự trăn trở khi nói về một mùa vải đầy thử thách. Theo ông, vụ vải thiều năm 2026 diễn ra trong điều kiện thời tiết bất lợi, tác động rõ rệt đến quá trình sinh trưởng và khả năng cho quả của cây vải.

Thời điểm quyết định mùa vụ rơi đúng vào những tháng cuối năm trước. Giai đoạn phân hóa mầm hoa trong các tháng 11 và 12 không có nền nhiệt thấp như mong đợi, thời gian rét ngắn, độ ẩm không khí cao khiến cây không đủ điều kiện chuyển hóa sang trạng thái ra hoa. Thay vì dồn sức cho mầm hoa, nhiều diện tích lại bật lộc đông, lá non vươn ra xanh tốt nhưng đồng nghĩa với việc mất đi cơ hội đậu quả.

“Không chỉ tỷ lệ ra hoa thấp, thời gian nở hoa cũng diễn ra không tập trung, nơi sớm nơi muộn khiến việc chăm sóc đồng loạt trở nên khó khăn. Từ dự báo sản lượng đến triển khai các biện pháp phòng trừ sâu bệnh đều bị động hơn so với những năm thuận lợi. Với người trồng vải, đó là chuỗi ngày thấp thỏm nhìn cây ra lá mà không thấy hoa, thấy hoa mà chẳng mấy quả đậu thành chùm”, ông Tặng nói buồn.

Theo ông Đặng Văn Tặng, vụ vải thiều năm 2026 diễn ra trong điều kiện thời tiết bất lợi, tác động rõ rệt đến quá trình sinh trưởng và khả năng cho quả của cây vải. Ảnh: Trung Hiếu.

Từ thực tế ấy, ngành chuyên môn Bắc Ninh dự báo sản lượng vải thiều toàn tỉnh năm nay chỉ đạt khoảng 95.000 tấn, trong đó có khoảng 40.000 tấn vải sớm và trên 50.000 tấn vải chính vụ, tương đương khoảng một nửa so với năm 2025.

Những vườn vải "được mùa riêng"

Giữa bức tranh chung nhiều gam trầm, không phải triền đồi nào cũng rơi vào cảnh mất mùa, vẫn có những khu vườn giữ được màu quả, người trồng vải nhiều năm kinh nghiệm chứng minh rằng thời tiết khắc nghiệt chưa phải yếu tố quyết định tất cả. Khi cây được chăm đúng lúc, đúng cách và được theo dõi sát sao từng giai đoạn sinh trưởng, mùa vụ vẫn có thể được níu giữ.

Tại thôn Họ, xã Kiên Lao, anh Lâm Văn Học, thành viên Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Cường Thịnh Lục Ngạn đã làm vải xuất khẩu 3 - 4 năm nay. Khu vườn của anh rộng 1,2ha với hơn 300 cây vải thiều chính vụ, dự kiến thu hoạch vào trung tuần tháng 6. Khác với nhiều nơi cành lá sum suê nhưng thưa quả, vườn vải của hợp tác xã năm nay vẫn cho thấy sức sống khá ổn định, quả non đã hình thành tương đối sai và đồng đều.

Anh Lâm Văn Học cho hay, để giữ được mùa vụ, bà con đã chủ động tưới nước giữ ẩm, bón phân cân đối và thường xuyên thăm vườn để nắm bắt diễn biến sinh trưởng của cây vải. Ảnh: Trung Hiếu.

Theo anh Học, để giữ được vụ vải trong năm thời tiết bất thuận, bà con trong hợp tác xã đã chủ động tưới nước giữ ẩm, bón phân cân đối và thường xuyên thăm vườn để nắm bắt diễn biến sinh trưởng của cây. Nhờ vậy, đến thời điểm này khoảng 80% diện tích vải đã ra hoa, đậu quả. Yếu tố quan trọng nhất là phải kiểm soát tốt độ ẩm đất bởi chỉ cần chậm một nhịp chăm sóc ở giai đoạn mẫn cảm, cây có thể “hụt sức” và giảm đậu quả rất nhanh.

Giữ được sản lượng mới chỉ là một nửa câu chuyện. Với những vùng vải hướng tới xuất khẩu, chất lượng quả mới là yếu tố quyết định giá trị. Anh Học cho biết, hợp tác xã được hướng dẫn ghi chép đầy đủ toàn bộ quy trình sản xuất, từ thời gian phun thuốc, chủng loại thuốc bảo vệ thực vật, lượng phân bón sử dụng đến các khâu chăm sóc khác. Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm truy xuất nguồn gốc và kiểm soát tồn dư thuốc bảo vệ thực vật khi đưa hàng vào các thị trường khó tính.

Ngay cả mẫu mã, kích cỡ quả cũng được tính toán kỹ. Nhiều đơn vị thu mua yêu cầu vải loại 1 đạt khoảng 45 quả/kg. Muốn quả đồng đều, đẹp mã, cùi dày và màu sắc sáng đẹp, nhà vườn phải chăm từ gốc, tưới đủ nước, giữ ẩm hợp lý, tỉa thưa tán cây để tăng ánh sáng và thông thoáng vườn.

Theo anh Lâm Văn Học, sản xuất vải theo tiêu chuẩn xuất khẩu có thể mang lại giá trị cao gấp đôi so với cách làm thông thường. Không chỉ bán được giá hơn, người trồng còn giảm còn giảm được lượng thuốc bảo vệ thực vật, giảm phân bón hóa học, tiết kiệm chi phí và bảo đảm sức khỏe. Đặc biệt trong bối cảnh năm nay nhiều nơi mất mùa, việc tuân thủ quy trình kỹ thuật đã giúp vườn vải của hợp tác xã giữ được sản lượng tương đương, thậm chí cao hơn khoảng 10% so với năm 2025.

Tỉnh Bắc Ninh xác định không chạy theo số lượng mà chuyển trọng tâm sang nâng cao giá trị quả vải thiều. Ảnh: Trung Hiếu.

Những mô hình như vậy cũng là điều mà ngành nông nghiệp địa phương muốn nhân rộng. Ông Đặng Văn Tặng cho biết, trong bối cảnh sản lượng giảm, tỉnh Bắc Ninh xác định không chạy theo số lượng mà chuyển trọng tâm sang nâng cao giá trị quả vải. Tổ chỉ đạo sản xuất vải thiều đã được thành lập, cán bộ chuyên môn được phân công bám sát các xã, phường trọng điểm để hướng dẫn nhà vườn chăm sóc theo hướng nâng chất lượng.

Các biện pháp kỹ thuật được tập trung đồng bộ, từ cắt tỉa tán cây thông thoáng, tưới nước hợp lý, sử dụng phân bón cân đối, tăng cường phân hữu cơ và trung vi lượng nhằm nâng tỷ lệ đậu quả, hạn chế rụng quả, cải thiện mẫu mã trái. Song song với đó là tăng cường dự tính, dự báo sâu bệnh và phòng trừ kịp thời các đối tượng nguy cơ cao như sâu đục cuống quả, bệnh thán thư, sương mai hay ruồi đục quả cuối vụ. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật được yêu cầu tuân thủ nghiêm danh mục cho phép và thời gian cách ly, nhất là tại các vùng sản xuất phục vụ xuất khẩu.

“Từ nay đến cuối vụ, thời tiết dự báo còn nhiều biến động khi nhiệt độ có xu hướng tăng, xen kẽ các đợt mưa trước thu hoạch, dễ gây nứt quả và ảnh hưởng tới chất lượng. Trong một mùa vải nhiều thử thách, sự sát sao ngoài đồng ruộng, kỹ thuật canh tác chủ động và khả năng kiểm soát sâu bệnh vì thế sẽ là yếu tố quyết định để giữ lại thành quả cuối cùng”, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh.

Sau sáp nhập địa giới hành chính, toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 40 xã, phường trồng vải thiều, tiếp tục khẳng định vị thế là vùng sản xuất vải trọng điểm của cả nước.

Năm 2026, tổng diện tích vải toàn tỉnh đạt khoảng 29.800ha, sản lượng ước khoảng 95.000 tấn, bằng gần 60% so với kế hoạch. Trong đó vải chín sớm có 8.200ha, chiếm 27,5%, sản lượng hơn 40.000 tấn; vải chính vụ 21.600ha, chiếm 72,5%, sản lượng khoảng 55.000 tấn.

Trung Hiếu/ Báo Nông nghiệp & Môi trường

Link bài viết gốc: https://nongnghiepmoitruong.vn/mua-vai-thieu-vang-lang-d808595.html