VINAGRI News - Doanh nghiệp phá vỡ hợp đồng, thậm chí nợ tiền mua lúa của nhiều hợp tác xã ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Điều này, gây xói mòn lòng tin của nông dân vào định hướng liên kết chuỗi được ngành nông nghiệp nỗ lực xây dựng.
Người nông dân đang mất lòng tin từ vụ việc doanh nghiệp liên kết nợ tiền lúa kéo dài. Ảnh: Trung Chánh
Chuỗi liên kết ngành hàng lúa gạo nói riêng và nông nghiệp nói chung là hướng đi đúng nhằm cắt giảm khâu trung gian, giúp nông dân tiếp cận đầu vào giá cạnh tranh và sản phẩm có đầu ra thuận lợi nhờ chính sách “mua chung, bán chung”. Trong khi đó, doanh nghiệp có sản phẩm chất lượng tốt, đáp ứng yêu cầu của thị trường tiêu thụ.
Tuy nhiên, hiện đang xảy ra tình trạng doanh nghiệp liên kết thực hiện không đúng tinh thần, chủ trương khi xảy ra việc phá vỡ hợp đồng, nợ tiền mua lúa của nông dân kéo dài…
Từ việc nợ tiền, phá vỡ hợp đồng
Vụ hè thu năm ngoái, hợp tác xã nông nghiệp 1-5 (xã Liêu Tú, thành phố Cần Thơ) được chính quyền địa phương giới thiệu liên kết với Công ty TNHH tập đoàn nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu trong hoạt động sản xuất lúa.
Theo đó, mục tiêu khi “bắt tay” là đầu tư sản xuất, thu mua lúa cho bà con nông dân của hợp tác xã, tiến tới tham gia đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, thậm chí mở rộng mô hình khi có chiến lược phát triển du lịch canh nông.
ông Lâm Cươl, Giám đốc hợp tác xã 1-5. Ảnh: Trung Chánh
Trao đổi với KTSG Online, ông Lâm Cươl, Giám đốc hợp tác xã 1-5, cho biết phía công ty “chốt” giá thu mua cao hơn thị trường 200 - 400 đồng/kg đối với giống ST25. Trong đó, lúa thương phẩm để chế biến gạo có giá 7.400 đồng/kg; lúa sử dụng làm giống 8.000 đồng/kg (giao lên xe của bên mua).
Thực hiện liên kết, hai tổ thu mua của hợp tác xã được thành lập để thu gom lúa của xã viên và cung cấp cho doanh nghiệp hơn 1.200 tấn (cân lúa giao cho doanh nghiệp làm nhiều đợt, trong đó thời gian bắt đầu đến khi kết thúc là từ 20 đến 30-9 năm ngoái), với tổng số tiền lúa phải thanh toán cho nông dân hơn 9,7 tỉ đồng (sau khi thương lượng khấu trừ 3%).
Theo thỏa thuận, trong vòng 24 giờ sau khi cân lúa, doanh nghiệp chuyển 50% tiền và phần còn lại thanh toán dứt điểm sau vài ngày.
Thực tế, phía công ty có chuyển tiền nhưng chia thành nhiều đợt nhỏ và kéo dài sau nhiều lần “hứa” thanh toán. Trong đó, đến ngày 11-2-2026, doanh nghiệp vẫn còn nợ nông dân của hợp tác xã 1-5 số tiền hơn 4,7 tỉ đồng, tức chỉ mới thanh toán khoảng 5 tỉ đồng.
Tại biên bản thỏa thuận về việc thanh toán tiền lúa cho nông dân trên địa bàn xã Liêu Tú, ông Nguyễn Minh Trung Đức, Phó giám đốc phụ trách vùng nguyên liệu của Công ty TNHH tập đoàn nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu, cam kết thanh toán dứt điểm trước ngày 29 - 2 âm lịch (16 - 4- 2026).
Còn ở tỉnh An Giang, bà Võ Thị Đợm, đại diện Hợp tác xã Hoàng Siêng khi trao đổi với KTSG Online, cho biết giữa đơn vị này và Công ty Toàn Cầu đã liên kết phát triển sản xuất mô hình lúa - tôm ở xã An Biên với quy mô dự kiến khoảng 13.000 tấn lúa.
Tuy nhiên, theo bà Đợm, khi hợp đồng thực thi với khối lượng lúa đã giao cho doanh nghiệp gần 400 tấn, thì buộc phải dừng lại vì tiền thanh toán không đúng cam kết. “Hiện số tiền doanh nghiệp còn nợ hợp tác xã là hơn 1,3 tỉ đồng”, bà chia sẻ.
Vị đại diện hợp tác xã Hoàng Siêng, cho biết phía Công ty TNHH tập đoàn nông nghiệp sạch hữu cơ Toàn Cầu ngày 28-2-2026 ra thông báo chấm dứt hợp đồng liên kết với hợp tác xã khi các ruộng lúa liên kết đang vào giai đoạn thu hoạch.
Trước áp lực đòi tiền mua lúa của nông dân, ông Trần Nhênh, Tổ trưởng tổ thu mua lúa số 1 của hợp tác xã 1-5, cho biết đã xuất tiền túi khoảng 1 tỉ đồng để ứng trả cho nông dân thanh toán tiền máy cắt, phân thuốc và công lao động.
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Thành Duy, Bí thư Đảng ủy xã Liêu Tú - người trực tiếp chỉ đạo liên kết- lý giải việc chậm thanh toán do thị trường xuất khẩu khó khăn, đứt gãy đầu ra khiến doanh nghiệp thiếu dòng tiền. “Công ty cam kết trả lãi trên số tiền chậm thanh toán”, ông Duy cho biết.
Phân thuốc đã giao, nhưng nông dân rút khỏi mối liên kết nên sản phẩm vẫn còn nằm ở hợp tác xã 1-5. Trong ảnh là ông Trần Nhênh bên sản phẩm của doanh nghiệp trong mối liên kết. Ảnh: Trung Chánh
Niềm tin liên kết bị "xói mòn"
Từ chuyện nợ tiền mua lúa nông dân đã dẫn đến hệ lụy, đó là suy giảm niềm tin của người nông dân trong mối liên kết sản xuất của chuỗi ngành lúa gạo nói riêng và ngành nông nghiệp nói chung.
Theo ông Cươl, thời điểm năm 2020, khi mối liên kết sản xuất giữa hợp tác xã với một doanh nghiệp “đứt gãy” xuất phát từ việc định giá mua lúa thấp hơn thị trường 200 đồng/kg, thì niềm tin của nông dân đã suy giảm. “Sau vụ việc đó (thời điểm năm 2020), phải rất lâu mới thuyết phục được người nông dân quay lại mô hình liên kết”, ông thừa nhận.
Khi vụ nợ tiền kéo dài như hiện nay, ông Cươl lo ngại tập quán mua bán truyền thống “giao lúa, nhận tiền” qua thương lái sẽ quay lại, khiến việc tổ chức sản xuất theo chuỗi gặp trở ngại.
Trong khi đó, theo ông Nhênh, địa phương có chính sách khuyến khích hợp tác xã triển khai liên kết, kêu gọi nông dân tham gia làm ăn. “Tuy nhiên, doanh nghiệp làm không đàng hoàng, người dân mất niềm tin thì rất khó vận động họ tiếp tục”, ông Nhênh lý giải.
Minh chứng cho khó khăn này, theo ông Nhênh, nông dân đã rút khỏi chuỗi liên kết, quay lại hình thức canh tác truyền thống trong vụ đông xuân 2025 - 2026. “Toàn bộ thuốc bảo vệ thực vật công ty cung cấp để triển khai vụ đông xuân vẫn nằm tại hợp tác xã”, ông dẫn chứng.
Ở góc độ địa phương, ông Duy khẳng định liên kết vẫn là hướng đi tất yếu, nhưng cần có thêm “mắt xích” ngân hàng tham gia. Khi hợp tác xã bán lúa, ngân hàng sẽ giải ngân trực tiếp cho nông dân dựa trên hợp đồng, giúp chuỗi không bị đứt gãy dòng tiền. “Doanh nghiệp nào chứng minh được cùng với ngân hàng, thì người dân tham gia dễ hơn”, ông nói.
Bài học từ câu chuyện nêu trên không phải để phủ nhận chuỗi liên kết, mà là lời cảnh báo “con sâu” có thể làm “rầu nồi canh”. Một doanh nghiệp thiếu năng lực tài chính có thể đẩy chuỗi liên kết ngành nông nghiệp nói chung và lúa gạo nói riêng vào khó khăn.
Rõ ràng, để nông dân chuyển sang phương thức sản xuất theo chuỗi, chấp nhận quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt và có hợp đồng ký kết phải mất rất nhiều thời gian và công sức tuyên truyền. Do đó, khi niềm tin bị tổn thương, việc khôi phục chắc chắn sẽ tốn kém hơn rất nhiều.
Để mô hình bền vững, mọi cam kết phải được thực hiện nghiêm túc; hợp đồng phải rõ ràng, có chế tài; năng lực tài chính của doanh nghiệp phải được thẩm định và cơ chế giám sát cần mạnh mẽ hơn…
Trung Chánh/ thesaigontimes
Link bài viết gốc: https://thesaigontimes.vn/lien-ket-lua-gao-dung-de-con-sau-lam-sau-noi-canh/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét