VINAGRI News - Vụ đông xuân 2025 - 2026 đang ghi nhận nghịch lý ‘lúa trúng mùa, giá rớt mạnh’. Không chỉ nông dân khó tìm đầu ra, doanh nghiệp cũng rơi vào thế ‘muốn mua cũng không thể được’.
Khó đủ đường
Năm nay, năng suất lúa vụ đông xuân tăng rõ rệt, phổ biến trên 1 tấn/công (1.300m²/công), thậm chí có nơi đạt 1,2 - 1,3 tấn/công. Tuy nhiên, lợi nhuận của bà con nông dân lại vơi dần, khi chi phí sản xuất đồng loạt tăng.
Ông Nguyễn Văn Hùng - Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất số 1, xã Trường Long Tây (TP Cần Thơ) cho biết, còn khoảng 5 ngày nữa, 10 công lúa OM18 của gia đình sẽ thu hoạch, nhưng đến nay thương lái vẫn chưa đặt cọc, do giá lúa giảm sâu còn 5.800 đồng/kg.
Khác với những năm trước, khi lúa vừa trổ đã có người đến “giữ lúa”, năm nay thương lái chờ đến ngày cắt mới thương lượng giá, khiến nông dân rơi vào thế bị động.
Vào vụ thu hoạch lúa đông xuân, bà con nông dân gặp khó trong việc tìm thương lái thu mua. Ảnh: Kim Anh.
Ông Hùng chia sẻ: “Đến lúc thu hoạch bà con không chấp nhận giá lúa đó thì cũng không biết bán cho ai. Vùng này chỉ có 2 - 3 “cò lúa” kiểm soát đầu ra, nông dân gần như không có lựa chọn thay thế. Mà kêu lái nơi khác tới, cạnh tranh với thương lái địa phương lại có chuyện, nên bà con cũng phụ thuộc lắm”.
Không chỉ đầu ra bấp bênh, chi phí thu hoạch cũng tăng mạnh. Giá thuê máy gặt tại xã Trường Long Tây hiện dao động 400.000 - 450.000 đồng/công, trong khi những năm trước chỉ khoảng 320.000 - 330.000 đồng/công.
“Cái gì cũng tăng, ngược lại giá lúa lại giảm mạnh. Nhà nước áp thuế cho thương lái, lại vô tình “đánh” ngược cho nông dân. Mọi thứ bà con lãnh hết, vì vậy sản phẩm làm ra luôn bị thiệt thòi”, ông Hùng trăn trở.
Tình trạng tương tự cũng đang diễn ra tại phường Vị Tân (TP Cần Thơ). Ông Nguyễn Văn Diệu ở khu vực 18 cho biết, giá lúa ST25 năm ngoái bán được 9.500 đồng/kg, năm nay chỉ còn khoảng 7.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá máy cắt đã tăng từ 350.000 đồng/công, lên 400.000 đồng/công.
Hơn nữa, theo ông Diệu việc tìm thương lái thu mua cũng không dễ dàng. Ông nói: “tôi tìm đỏ mắt mới được hai lái đến thương lượng để mua, nhưng cũng là “lái dỏm”, trả giá trên trời dưới đất”.
Chi phí sản xuất tăng mạnh, nhưng giá lúa lại giảm sâu. Ảnh: Kim Anh.
Trường hợp của ông Châu Văn Chính - ấp 6, xã An Trường (tỉnh Vĩnh Long) cũng không khả quan, mặc dù 1 ha lúa Đài thơm 8 của gia đình khoảng 18 ngày nữa mới thu hoạch, nhưng hiện tại giá lúa thấp, bạn hàng, máy cắt phải đợi nhau. Lúa chín mới vô đồng đặt vấn đề thu mua, không đặt cọc như các vụ trước.
Thực tế này đặt nông dân đứng trước lựa chọn là tiếp tục sản xuất với rủi ro cao hay bỏ vụ để giảm thiệt hại?
Doanh nghiệp muốn cũng không thể mua
Trong khi đầu ra của lúa gạo gặp khó, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu thu mua lúa, lại rơi vào tình cảnh “muốn mua cũng không thể”.
Lý giải vấn đề này, bà Dương Thanh Thảo - Giám đốc Công ty cổ phần Gạo Ông Thọ cho biết, vướng mắc lớn nhất hiện nay là quy định thanh toán không dùng tiền mặt theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo đó, các giao dịch mua nông sản của từng hộ, cá nhân có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên phải chuyển khoản và có đầy đủ bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ.
Theo bà Thảo, đây là chính sách tích cực nhằm minh bạch thị trường, kiểm soát hoạt động thương lái và hạn chế tình trạng thao túng giá. Tuy nhiên, cần có lộ trình chuyển đổi phù hợp, trong ngắn hạn có thể tạo ra “cú sốc” cho chuỗi thu mua.
Chính sách thuế đang khiến hoạt động thu mua lúa của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, vô tình "đẩy" nông dân vào thế khó. Ảnh: Kim Anh.
“Doanh nghiệp không thể trực tiếp mua lúa từng hộ, có chăng thì số lượng rất nhỏ, phần lớn vẫn thông qua thương lái. Với quy định mới, chúng tôi phải ký hợp đồng với từng nông dân, thu thập thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, bảng kê, xác nhận của chính quyền địa phương... Hộ nào không có tài khoản thì phải chuyển nhờ tài khoản người thân. Nguy cơ có thể phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp sau này, dù hiện tại chưa xảy ra”, bà Thảo băn khoăn.
Trong trường hợp doanh nghiệp có sẵn nguồn tiền, việc thu mua vẫn có thể thực hiện tuy mất nhiều thời gian và thủ tục. Tuy nhiên, thực tế phần lớn doanh nghiệp lúa gạo phải vay vốn ngân hàng để thu mua lúa. Việc giải ngân chỉ thực hiện sau khi cân lúa xong và xác định số lượng thực tế. Trong khi đó, quá trình này thường kết thúc vào chiều tối, ngân hàng đã ngừng giao dịch.
“Nếu chờ đến ngày hôm sau mới thanh toán, lúa có thể giảm chất lượng, nhất là các giống lúa ST - sản phẩm thu mua chủ lực của công ty. Nếu để qua đêm, lúa dễ bị nóng, mất mùi thơm. Doanh nghiệp cũng không dám “liều” giải ngân dư cho bà con và nông dân cũng không chấp nhận giao lúa khi chưa thanh toán”, bà Thảo chia sẻ.
Hệ quả là dù còn hạn mức tín dụng và có nhu cầu thu mua khi giá lúa đang ở mức thấp, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn không dám “liều”.
“Giá lúa hiện nay rất thấp, thậm chí thấp hơn giá của 15 năm về trước. Doanh nghiệp rất muốn mua cho bà con nông dân. Nhưng do vướng mắc quy định, những doanh nghiệp lớn không dám thu mua”, Giám đốc Công ty Gạo Ông Thọ bày tỏ thêm.
Theo kế hoạch, Gạo Ông Thọ dự kiến thu mua 3.000 - 4.000 tấn trong vụ đông xuân năm nay, nhưng đến nay chỉ thu vào được khoảng 100 tấn từ nông dân. Giải pháp tạm thời của doanh nghiệp là nhập nguyên liệu từ các nhà máy khác có hóa đơn chứng từ rõ ràng, để đảm bảo phục vụ sản xuất kinh doanh.
Thị trường lúa gạo đang tồn tại nhiều khoảng trống lớn, trong tiến trình chuyển đổi sang hướng minh bạch, bài bản hơn. Ảnh: Kim Anh.
Thực tế cho thấy, thị trường lúa gạo đang tồn tại nhiều khoảng trống lớn, trong quá trình chuyển đổi từ cách thu mua truyền thống sang hướng minh bạch, bài bản hơn.
Trước đây, thương lái đóng vai trò then chốt trong việc kết nối nông dân với doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi chính sách thuế siết chặt, nhóm này chưa kịp chuyển đổi thành hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp hợp pháp, dẫn đến sự “đứt đoạn” chuỗi cung ứng. Trong khi đó, các hợp tác xã vốn được kỳ vọng là cầu nối, vẫn chưa đủ năng lực để thay thế vai trò thương lái, cả về quy mô lẫn năng lực tài chính.
Kim Anh/ Báo Nông nghiệp & Môi trường
Link bài viết gốc: https://nongnghiepmoitruong.vn/gia-lua-sut-giam-nong-dan-kho-ban-doanh-nghiep-kho-mua-d801728.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét