VINAGRI News - Năm 2025 ghi nhận bước ngoặt lớn của cà phê Việt Nam khi doanh thu xuất khẩu đạt 8.92 tỷ USD. Dự báo doanh thu xuất khẩu năm 2026 đạt 9.2 - 9.5 tỷ USD.
Biến động chính sách thuế quan Hoa Kỳ và tái cấu trúc thương mại cà phê toàn cầu
Năm 2025 đánh dấu biến động mạnh của thương mại cà phê toàn cầu khi chính sách thuế quan Hoa Kỳ thay đổi liên tục, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng quốc tế. Việt Nam giữ vị trí nhà sản xuất Robusta lớn nhất thế giới, đồng thời đứng thứ ba về nguồn cung cho thị trường Hoa Kỳ, nhờ năng lực sản xuất ổn định cùng hệ thống xuất khẩu phát triển nhanh. Khi học thuyết thương mại “America First” quay trở lại năm 2025, cơ chế thuế đối ứng được triển khai nhằm giảm thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với các đối tác lớn. Việt Nam rơi vào nhóm chịu giám sát cao do thặng dư thương mại lớn. Sắc lệnh hành pháp 14257 đặt nền móng cho mức thuế phổ quát 10%, kèm khả năng áp dụng thuế cao hơn với từng quốc gia. Ngành cà phê Việt Nam đối diện rủi ro lớn khi dự báo mức thuế đối ứng có thể đạt 46%, tạo áp lực lên biên lợi nhuận vốn mỏng của doanh nghiệp xuất khẩu.
Thuế quan Hoa Kỳ đối với cà phê Việt Nam (2025)
Nguồn: Tổng hợp
Năm 2024, cà phê nhân xanh từ Việt Nam vào Hoa Kỳ hưởng thuế 0% theo cơ chế MFN, hỗ trợ các tập đoàn rang xay lớn duy trì chi phí thấp. Robusta Việt Nam giữ vai trò tăng hàm lượng caffeine cho sản phẩm pha trộn, đồng thời trở thành nguyên liệu chủ lực cho ngành cà phê hòa tan. Giá trị nhập khẩu từ Việt Nam đạt khoảng 363.96 triệu USD theo dữ liệu COMTRADE, cho thấy vị thế quan trọng trong phân khúc chế biến công nghiệp.
Đầu năm 2025, thông báo về thuế đối ứng gây phản ứng mạnh từ thị trường. Nhà nhập khẩu Hoa Kỳ tăng mua trước thời hạn áp thuế dự kiến tháng 8, khiến kho hàng tại New Jersey cùng New Orleans ghi nhận lượng tồn kho tăng nhanh. Hợp đồng tiêu chuẩn của Hiệp hội Cà phê Hoa Kỳ quy định người mua chịu trách nhiệm thuế mới, dẫn đến tranh chấp thương mại khi nhà rang xay lớn yêu cầu nhà cung cấp Việt Nam chia sẻ chi phí.
Khủng hoảng nguồn cung toàn cầu cùng hiện tượng El Niño tạo thêm biến số. Brazil trải qua hạn hán nghiêm trọng tại Minas Gerais cùng Espirito Santo, làm giảm sản lượng Arabica cùng Conilon. Giá Robusta London tăng mạnh do lo ngại thiếu hụt kéo dài, đưa Việt Nam vào vị thế nhà cung cấp khó thay thế. Khi mức thuế 20% chính thức áp dụng từ tháng 8/2025 đến tháng 10/2025, người mua Hoa Kỳ phải lựa chọn giữa nguồn cung Brazil chịu thuế 40% cộng 10% cơ sở hoặc nguồn cung Việt Nam chịu thuế 20% cộng 10% cơ sở, dẫn đến thay đổi công thức pha trộn, tỷ lệ Robusta Việt Nam tăng nhằm giảm chi phí nguyên liệu. Lạm phát giá cà phê bán lẻ tại Hoa Kỳ tăng 21% theo năm, gây áp lực lớn lên người tiêu dùng.
Quý IV/2025 chứng kiến phản ứng chính trị mạnh mẽ tại Hoa Kỳ. Dự luật không thuế cà phê (No Coffee Tax Act) được đề xuất bởi nghị sĩ từ cả hai đảng, lập luận rằng thuế nhập khẩu cà phê tạo gánh nặng tiêu dùng do sản xuất nội địa rất hạn chế. Trước áp lực chính trị cùng thỏa thuận khung thương mại song phương, Sắc lệnh hành pháp 14346 công bố phụ lục III vào ngày 13-14/11/2025, đưa cà phê vào danh mục miễn thuế cho đối tác phù hợp. Thuế nhập khẩu cà phê Việt Nam được điều chỉnh về 0% hồi tố từ ngày 13/11/2025. Thay đổi chính sách tạo bước ngoặt lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, khôi phục lợi thế cạnh tranh trên thị trường Hoa Kỳ trong giai đoạn giá quốc tế cao.
Dữ liệu năm 2025 ghi nhận doanh thu xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt 8.92 tỷ USD, tăng 58.8% so với năm trước. Sản lượng xuất khẩu tăng 18.3%, song yếu tố chính thúc đẩy tăng trưởng nằm ở giá bán Robusta tăng mạnh do thiếu hụt toàn cầu. Các doanh nghiệp lớn như Trung Nguyên, Highlands Coffee, Nestlé mở rộng năng lực chế biến sâu nhằm tận dụng phân khúc giá trị gia tăng cao. Thỏa thuận thuế 0% cho cà phê hòa tan mã HTS 2101 thúc đẩy đầu tư vào dây chuyền chế biến hiện đại, giúp Việt Nam chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu sang sản phẩm hoàn chỉnh. Thị trường Hoa Kỳ chứng kiến nhu cầu tăng nhanh đối với sản phẩm RTD cùng cà phê hòa tan, tạo cơ hội lớn cho nhà sản xuất Việt Nam.
Đầu tháng 1/2026, xuất khẩu nửa đầu tháng đạt 433.3 triệu USD, cả tháng đạt 1,1 tỷ USD, tăng 53% về khối lượng và tăng 40% về kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái, phản ánh nhu cầu bị dồn nén sau giai đoạn bất ổn thuế quan. Doanh nghiệp Việt Nam tận dụng lợi thế nguồn cung ổn định để ký hợp đồng dài hạn, củng cố vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dù triển vọng tăng trưởng tích cực, ngành cà phê đối diện thách thức phi thuế quan như yêu cầu chống phá rừng, tiêu chuẩn bền vững nghiêm ngặt từ Hoa Kỳ cùng Liên minh châu Âu. Quy định FOREST Act cùng EUDR đòi hỏi truy xuất nguồn gốc minh bạch, buộc doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống dữ liệu, chứng nhận môi trường, quản trị chuỗi cung ứng.
Biến động thuế quan năm 2025 là bài học quan trọng về khả năng thích ứng của ngành cà phê Việt Nam trước rủi ro chính sách. Sự kết hợp giữa nhu cầu ít co giãn của thị trường Hoa Kỳ, thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, chiến lược nâng cấp chế biến tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn. Xu hướng chuyển dịch sang sản phẩm iá trị cao dự kiến tiếp tục mở rộng trong năm 2026, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên bản đồ cà phê thế giới. Các yếu tố bền vững, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng dự kiến trở thành tiêu chí quan trọng quyết định khả năng tiếp cận thị trường trong thập kỷ tới.
Bứt tốc xuất khẩu, chuyển dịch chế biến sâu và tái định vị chuỗi giá trị cà phê Việt Nam
Năm 2025 ghi nhận bước ngoặt lớn của kinh tế cà phê Việt Nam khi doanh thu xuất khẩu đạt 8.92 tỷ USD, tăng 58.8% so với năm 2024. Sản lượng xuất khẩu tăng 18.3% đạt 1.59 triệu tấn, tạo khoảng cách rõ rệt giữa tốc độ tăng giá trị và tốc độ tăng khối lượng. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 5,661 USD mỗi tấn, cao hơn 40 - 57% so với giai đoạn trước. Thị trường toàn cầu thiếu hụt nguồn cung tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đàm phán giá bán theo hướng có lợi. Chi phí vận chuyển quốc tế, rủi ro thuế quan, biến động tỷ giá được đưa trực tiếp vào hợp đồng thương mại, giúp doanh nghiệp bảo toàn lợi nhuận. Nhu cầu tiêu thụ tại Hoa Kỳ, châu Âu, Đông Á duy trì ổn định nhờ đặc tính ít co giãn của cà phê, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững xuyên suốt năm.
Thị phần xuất khẩu cà phê của Việt Nam
Nguồn: Hải quan Việt Nam
Cấu trúc sản phẩm chuyển dịch rõ rệt khi tỷ trọng cà phê rang xay và hòa tan tăng nhanh so với hạt nhân xanh. Giá trị gia tăng được cải thiện nhờ công nghệ chế biến sâu, chiến lược thương hiệu, mở rộng kênh bán lẻ quốc tế. Doanh nghiệp tích cực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua hợp đồng dài hạn với nhà rang xay lớn tại Hoa Kỳ. Các nhà nhập khẩu ưu tiên nguồn Robusta Việt Nam do ổn định chất lượng, khả năng giao hàng nhanh, chi phí cạnh tranh. Thị trường toàn cầu ghi nhận mức tái định giá mạnh đối với Robusta, đưa Việt Nam vào vị trí dẫn dắt giá trong phân khúc chủ lực. Lợi nhuận cao tạo nguồn lực tài chính cho đầu tư nhà máy mới, mở rộng dây chuyền sấy phun, sấy thăng hoa phục vụ phân khúc hòa tan cao cấp.
Cân đối cung cầu cà phê Việt Nam (Cà phê nhân)
Đơn vị: 1.000 bao (loại 60 kg)
Nguồn: USDA (Số liệu chính thức): Là số liệu đã được hội đồng chuyên gia tại Washington D.C. thẩm định và chốt lại để công bố toàn cầu. VPĐD (Số liệu của Văn phòng đại diện) là số liệu do các chuyên gia đang sống và làm việc ngay tại Việt Nam thu thập, khảo sát thực tế và gửi báo cáo về.
Theo thông tin của Hiệp hội Cà phê-Ca cao Việt Nam (VICOFA), trong tháng 1/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu được hơn 224.000 tấn cà phê tới trên 80 nước, với kim ngạch đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng 53% về khối lượng và tăng 40% về kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái. Cà phê nhân xuất khẩu đạt gần 215.000 tấn, với kim ngạch 972 triệu USD, tăng 56% về khối lượng và tăng 40% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2025. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 5,450 USD/tấn, giá thu mua nội địa dao động 94,700 đến 95,700 đồng/kg, duy trì lợi nhuận ổn định cho nông hộ. Cà phê giữ vị trí thứ hai trong nhóm nông sản xuất khẩu lớn nhất, chỉ sau nhóm gỗ và sản phẩm gỗ. Nền tảng tăng trưởng tạo động lực mở rộng đầu tư sản xuất, nâng cấp kho chứa, tối ưu hóa quy trình logistics. Doanh nghiệp tăng cường sử dụng hợp đồng tương lai nhằm giảm rủi ro biến động giá, duy trì ổn định dòng tiền xuyên suốt chu kỳ kinh doanh.
Dự báo doanh thu xuất khẩu cà phê năm 2026 đạt 9.2 - 9.5 tỷ USD nhờ tỷ trọng sản phẩm chế biến tăng nhanh. Ảnh: Tuấn Anh.
Cơ cấu sản phẩm cho thấy Robusta giữ vai trò chủ đạo với kim ngạch 6.59 tỷ USD năm 2025, chiếm 73.8% tổng giá trị xuất khẩu, tăng 57.4% so với năm trước. Phân khúc Arabica đạt gần 550 triệu USD, tăng 129.1%, phản ánh chiến lược đa dạng hóa sản phẩm nhằm tiếp cận phân khúc cao cấp. Xuất khẩu cà phê chế biến đạt 1.78 tỷ USD, tăng 50.4%, minh chứng cho hiệu quả đầu tư công nghệ chế biến sâu. Công suất nhà máy hòa tan đạt khoảng 110,000 tấn thành phẩm mỗi năm, tương đương 250,000 tấn cà phê nhân, tạo nền tảng nâng cấp chuỗi giá trị. Các doanh nghiệp đẩy mạnh xây dựng thương hiệu riêng, phát triển sản phẩm hòa tan cao cấp, cà phê đặc sản phục vụ thị trường tiêu dùng cao cấp.
Diện tích đất canh tác cà phê
Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Môi trường
Đầu tư vùng nguyên liệu đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển dài hạn. Chương trình tái canh giúp thay thế diện tích già cỗi bằng giống năng suất cao, chống chịu tốt với biến đổi khí hậu. Hệ thống tưới tiết kiệm nước, quản lý dinh dưỡng chính xác được áp dụng rộng rãi tại Tây Nguyên. Dữ liệu truy xuất nguồn gốc hoàn thành cho 137 nghìn ha, dự kiến mở rộng lên 462 nghìn ha tương đương 80% diện tích khu vực trọng điểm. Công nghệ số hóa chuỗi cung ứng giúp quản lý thông tin nông trại, lô hàng, chứng nhận bền vững, đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt từ thị trường nhập khẩu. Đầu tư đào tạo nông hộ nâng cao kỹ năng canh tác, cải thiện chất lượng hạt cà phê, tăng giá trị xuất khẩu.
Tuân thủ quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu giúp Việt Nam nằm trong nhóm rủi ro thấp, giảm tỷ lệ kiểm tra lô hàng nhập khẩu xuống khoảng 1%. Hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch giúp tăng uy tín trên thị trường quốc tế, mở rộng tiếp cận phân khúc tiêu dùng cao cấp. Doanh nghiệp tận dụng hiệp định thương mại tự do nhằm giảm chi phí thuế quan cho sản phẩm chế biến, tăng khả năng cạnh tranh toàn cầu. Sản phẩm cà phê có chứng nhận bền vững ngày càng phổ biến, thu hút nhà rang xay quốc tế ưu tiên ký hợp đồng dài hạn. Nâng cao tiêu chuẩn môi trường, minh bạch nguồn gốc, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trở thành nền tảng chiến lược cho tăng trưởng bền vững.
Thị trường Hoa Kỳ tiêu thụ khối lượng lớn Robusta Việt Nam thông qua kênh pha trộn công nghiệp. Giai đoạn 2025 - 2026 chứng kiến chiến lược mở rộng hiện diện trực tiếp của thương hiệu Việt Nam tại hệ thống bán lẻ Hoa Kỳ. Trung Nguyên International đẩy mạnh dòng G7 thông qua Amazon, Walmart trực tuyến, Costco khu vực nhờ lợi thế thuế 0% đối với cà phê hòa tan mã HTS 2101. Highlands Coffee phát triển sản phẩm rang xay, cà phê RTD hướng đến cộng đồng người Việt tại California, Texas cùng nhóm khách hàng yêu thích văn hóa Việt Nam. Chiến dịch tiếp thị tập trung vào phong cách pha phin, hương vị đậm, trải nghiệm văn hóa, tạo bản sắc riêng cho thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Chiến lược chế biến sâu đóng vai trò trụ cột trong quá trình nâng cấp chuỗi giá trị. Xuất khẩu sản phẩm rang xay, hòa tan giúp biên lợi nhuận tăng 300 - 400% so với hạt nhân xanh. Dữ liệu 11 tháng đầu năm 2025 cho thấy xuất khẩu cà phê chế biến tăng 58% về giá trị, vượt mốc 1 tỷ USD lần đầu tiên. Nestlé đầu tư thêm 100 triệu USD mở rộng đầu tư tại nhà máy Trị An tại Đồng Nai lên hơn 830 triệu USD, phục vụ thị trường Hoa Kỳ và Nhật Bản và xuất khẩu sang hơn 29 quốc gia. Doanh nghiệp nội địa đầu tư công nghệ sấy đông khô nhằm phát triển phân khúc hòa tan cao cấp. Hướng đi chế biến sâu gắn liền cấu trúc thuế ưu đãi tại Hoa Kỳ, giúp sản phẩm Việt Nam đạt lợi thế cạnh tranh lớn so với nhiều quốc gia xuất khẩu khác.
Hệ thống logistics năm 2025 chịu tác động từ hạn chế kênh đào Panama và bất ổn tuyến vận tải quốc tế. Doanh nghiệp chuyển hướng sang cảng bờ Tây Hoa Kỳ như Los Angeles, Long Beach nhằm rút ngắn thời gian giao hàng. Giá cước vận tải tăng cao đầu năm tạo áp lực chi phí, giá FOB cao giúp duy trì lợi nhuận ổn định. Cuối năm 2025, tuyến vận tải dần ổn định tạo điều kiện cho kế hoạch xuất khẩu năm 2026. Dự báo doanh thu xuất khẩu năm 2026 đạt 9.2 - 9.5 tỷ USD nhờ tỷ trọng sản phẩm chế biến tăng nhanh, tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn cho ngành cà phê Việt Nam.
PGS.TS Nguyễn Đình Thọ
Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường/ Báo Nông nghiệp & Môi trường
Link bài viết gốc: https://nongnghiepmoitruong.vn/thuong-mai-ca-phe-viet-nam-bien-dong-manh-duoi-tac-dong-thue-quan-hoa-ky-d797025.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét