VINAGRI News - Nông nghiệp tiếp tục đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, đời sống một bộ phận không nhỏ người nông dân ở Đồng bằng sông Cửu Long đang khá chật vật khi “mắc kẹt” với cây lúa, kể cả áp dụng quy trình sản xuất mới. Trong khi đó, cây ăn trái cho hiệu quả kinh tế cao gấp nhiều lần cây lúa trên cùng đơn vị diện tích, trở thành “động lực” khiến nông dân muốn thoát ly cây lúa, với mục tiêu duy nhất là cải thiện đời sống...
Cây lúa không chỉ giúp bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, mà còn đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, hiện đứng thứ hai sau Ấn Độ. Tuy nhiên, tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) - vùng trọng điểm lúa gạo của cả nước - loại cây trồng chủ lực này ngày càng mất đi khả năng bảo đảm sinh kế ổn định cho người nông dân...
ĐBSCL hiện cung ứng khoảng trên dưới 24 triệu tấn lúa hàng hóa mỗi năm, chiếm khoảng 90% tổng lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Riêng năm 2025, Việt Nam xuất khẩu gần 8,063 triệu tấn gạo các loại, đạt kim ngạch trên 4,103 tỉ đô la Mỹ, giữ vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, cùng với Ấn Độ và Thái Lan.
Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng nêu trên là một thực tế dễ nhận thấy, đó là thu nhập từ cây lúa không còn “đủ ăn” cho chính người trực tiếp sản xuất ra.
Lợi nhuận vụ lúa tốt nhất năm vẫn không đủ tái đầu tư!
Báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho thấy vụ đông xuân 2025 - 2026, ĐBSCL đặt mục tiêu gieo sạ khoảng 1,266 triệu héc ta, thấp hơn đáng kể so với mức 1,5 triệu héc ta của vụ đông xuân 2021 - 2022.
Đông xuân vốn là vụ lúa thuận lợi nhất trong năm, chi phí thấp do ít sâu bệnh, năng suất cao và thường mang lại lợi nhuận tốt nhất. Tuy nhiên, ngay trong vụ đông xuân 2025 - 2026, nhiều nông dân rơi vào cảnh… “lợi nhuận không đủ tái đầu tư sản xuất”.
Trao đổi với KTSG Online, ông Lâm Hải Quang, nông dân xã Tân Thạnh, tỉnh Tây Ninh (Long An cũ), vừa thu hoạch xong vụ đông xuân 2025 - 2026, cho biết đây là vụ lúa có năng suất và lợi nhuận cao nhất trong năm. “Mới bán xong, được 38 giạ (mỗi giạ 20 kg)/công tầm nhỏ (1.000 m²), tương đương 7,6 tấn/héc ta”, ông nói.
Theo tính toán của ông Quang, lúa tươi bán tại ruộng được 6.000 đồng/kg, mỗi công thu về hơn 4,5 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí phân bón, thuốc, giống và thu hoạch..., lợi nhuận còn khoảng 2 triệu đồng/công, chưa tính công nhà nhổ cỏ, dặm lúa.
Tương tự, ông Phan Văn Ổn cùng ngụ ở xã Tân Thạnh, cho biết vụ đông xuân 2025 - 2026 đạt năng suất khoảng 8 tấn/héc ta nhưng giá thấp, lợi nhuận chỉ khoảng 2 triệu đồng/công. “Nếu đất mướn thì lỗ”, ông nói.
Theo ông Ổn, lợi nhuận từ vụ đông xuân không đủ để đầu tư cho vụ hè thu - vụ lúa thường phát sinh nhiều sâu bệnh, chi phí phân thuốc cao hơn, có thể lên đến khoảng 3 triệu đồng/công. “Bây giờ làm lúa coi như lấy tiền cũ đổi tiền mới”, ông ví von.
Ông Võ Văn Xây, một nông dân khác ở xã Tân Thạnh, thừa nhận sản xuất lúa hiện nay “khó sống”, nhưng thiếu vốn chuyển đổi nên phải tiếp tục “bám víu” cây lúa. “Không lẽ đất bỏ hoang, trong khi vốn chuyển đổi không có”, ông cho biết.
Với thực tế lợi nhuận vụ trước không đủ chi phí đầu tư cho vụ sau, bài toán đặt ra, đó là một gia đình bốn người, sở hữu 0,5 héc ta đất lúa - mức phổ biến hiện nay - sẽ sống thế nào trong ba tháng “chuyển tiếp” giữa hai vụ lúa nếu chỉ dựa vào thu nhập từ loại cây trồng này?
Đổi quy trình canh tác cũng khó "thoát" nghèo!
Trước thực trạng trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước đây là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) thời gian qua đã triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện thu nhập cho nông dân, trong đó, bao gồm tái cơ cấu ngành nông nghiệp để chuyển đổi tư duy từ "sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” và đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL.
Đề án nêu trên đã “thiết lập” quy trình sản xuất mới nhằm giảm chi phí đầu vào, đồng thời, nâng cao chất lượng lúa gạo, tăng hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Trong đó, bước đầu cho thấy có hiệu quả qua các mô hình thí điểm so với phương thức canh tác truyền thống.
Ông Nguyễn Văn Hùng, Chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) khi đề cập hiệu quả của quy trình qua mô hình thí điểm đầu tiên ở thành phố Cần Thơ, cho thấy áp dụng quy trình của đề án 1 triệu héc ta giúp giảm lượng giống gieo sạ khoảng 60 kg/héc ta so với sản xuất truyền thống, giảm 30 kg phân đạm/héc ta, tiết kiệm khoảng 1,9 triệu đồng/héc ta chi phí giống và phân bón. Số lần phun xịt thuốc giảm 2-3 lần/vụ, trong khi năng suất tăng thêm 0,24 - 0,62 tấn/héc ta.
Nhờ đó, lợi nhuận của nông dân tham gia mô hình tăng thêm từ 1,3 - 6,2 triệu đồng/héc ta, tương đương 130.000 - 620.000 đồng/công so với phương thức canh tác truyền thống.
Về lý thuyết, nếu áp dụng quy trình của đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, thì lợi nhuận vụ đông xuân 2025 - 2026 của nông dân có thể đạt 2,13 - 2,62 triệu đồng/công, cao hơn mức thực tế hiện nay. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra, đó là ngay cả khi áp dụng quy trình mới, lợi nhuận này liệu đã đủ sống cho người nông dân?
PGS-TS Lê Anh Tuấn, Nguyên phó viện trưởng Viện nghiên cứu biến đổi khí hậu (nay là Viện Mekong, Đại học Cần Thơ) từng đưa ra bài toán giả định, đó là một hộ nông dân có 5 người (gồm vợ, chồng, 2 con và 1 người già), có 1 héc ta đất sản xuất 3 vụ lúa/năm với năng suất trung bình đạt 6 tấn/héc ta/vụ (tức đạt 18 tấn/năm), mức lợi nhuận thu được là 40%, tương đương lợi nhuận đạt 7,2 tấn lúa/năm.
Giả sử lúa bán được với giá 8.000 đồng/kg, tức lợi nhuận của hộ gia đình có 1 héc ta lúa thu được là 57,6 triệu đồng/năm, tương đương mỗi người trong hộ gia đình có 11,52 triệu đồng/năm hay 960.000 đồng/người/tháng. “Mỗi người một tháng có chưa đến 1 triệu đồng, thì làm sao sống?”, ông Tuấn đặt câu hỏi.
Tuy nhiên, có một thực tế đáng buồn hơn, đó là bình quân mỗi hộ gia đình ở ĐBSCL có diện tích sản xuất chỉ 0,5 - 0,7 héc ta (dĩ nhiên có hộ nhiều hơn và hộ ít hơn), trong khi giá bán lúa thực tế ở thời điểm hiện tại chỉ khoảng 6.000 đồng/kg. Điều này có nghĩa, với một bài toán giả định "hoàn hảo" nông dân đã không đủ sống, thì với thực trạng đang diễn ra cuộc sống của họ càng khó khăn hơn.
Thực trạng này đã được các chuyên gia “nhận diện” từ nhiều năm trước. Trong đó, báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL năm 2022 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Trường Chính sách công Fulbright chỉ rõ: việc duy trì diện tích lúa quá lớn vì mục tiêu an ninh lương thực khiến nông dân khó cải thiện thu nhập.
Theo ông, việc tập trung quá nhiều vào cây lúa không chỉ làm chậm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cản trở thu hút đầu tư vào ĐBSCL, mà chính là nguyên nhân góp phần làm suy thoái môi trường, tài nguyên đất và nước, khiến “sức sống” của vùng châu thổ này dần suy giảm...
"Không quốc gia nào làm giàu từ cây lúa: Lúa gạo chỉ có thể giúp ổn định cuộc sống, chứ không tạo ra thịnh vượng" TS Vũ Thành Tự Anh - chuyên gia kinh tế.
Trung Chánh/ thesaigontimes
Link bài viết gốc: https://thesaigontimes.vn/nong-dan-dbscl-va-gioi-han-sinh-ke-tu-cay-lua/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét